1. Çfarë është mikrobioma?
Mikrobioma është bashkësia komplekse e trilionëve mikroorganizmash — bakterie, viruse, kërpudha dhe archa — që banojnë në trupin e njeriut, sidomos në traktin gastrointestinal. Ajo ndikon në tretje, metabolizëm, imunitet, sinjalizim nervor dhe edhe sjellje.
2. Mikrobioma dhe shëndeti metabolik
Studime të fundit kanë lidhur mikrobiomën me:
-
Regullimin e peshës trupore dhe metabolizmin e yndyrës.
-
Rrezikun kardiovaskular, përmes metabolitëve që ndikojnë në metabolizmin e acideve biliare dhe akumulimin e pllakave në arterie.
Baktere specifike si Bacteroides thetaiotaomicron ndihmojnë në degradimin e polisakarideve komplekse, duke ndikuar në inflamacionin dhe funksionin e barrierës mukozale në zorrë — çka mund të lidhet me sëmundje inflamatore të zorrëve.
3. Mikrobioma dhe imuniteti
Mikroorganizmat e zorrëve janë kritikë për:
-
Modulimin e sistemit imunitar — duke ndihmuar trupin të njohë dhe reagojë ndaj patogjenëve.
-
Përgatitjen e përgjigjeve imune ndaj infeksioneve virale ose bakteriale.
Kjo bashkëpunim midis mikrobiomës dhe imunitetit është një fokus kryesor i kërkimeve klinike të fundit, me potencial për terapitë e ardhshme.
4. Mikrobioma dhe truri — akse komunikimi
Një ndër zbulimet më të diskutueshme të viteve të fundit është “aksit mikrobiomë-zorrë-truri”:
-
Mikroorganizmat e zorrëve ndikojnë në prodhimin e neurotransmetuesve si serotonin dhe GABA, të rëndësishëm për humorin dhe funksionin njohës.
-
Studimet tregojnë lidhje midis mikrobiomës dhe ankthit, depresionit dhe sëmundjeve neurodegjenerative, si Alzheimer.
-
Disa hulumtime të fundit sugjerojnë edhe një lidhje midis mikrobiomës dhe funksioneve të kujtesës dhe mësimit përmes inflamacionit sistemik që ndikon në tru.
5. Faktet e fundit nga kërkimet (2025-2026)
🧪 5.1 Efekti afatgjatë i barnave tek mikrobioma
Studimet më të reja tregojnë se barnat e zakonshme si antibiotikët, inhibitorët e pompës protonike dhe disa sedativë mund të ndryshojnë përbërjen e mikrobiomës edhe për vite pas përdorimit, duke zvogëluar diversitetin bakterial dhe ndikuar metabolizmin dhe imunitetin.
🧴 5.2 “Kimikatet e përjetshme”
Hulumtime eksperimentale te minjtë sugjerojnë se disa baktere të zorrëve mund të absorbojnë dhe ndihmojnë në eleminimin e PFAS (“kimikateve të përjetshme”) — potencialisht një alternativë ndaj metodave ekstreme të detoksifikimit.
6. Faktet për zhvillimin e mikrobiomës në jetë
-
Foshnjat që ushqehen me gji zhvillojnë një mikrobiomë më të ekuilibruar dhe të shëndetshme, me ndikime afatgjata edhe në shëndetin e mushkërive dhe imunitetit.
-
Eksperimente të tjera sugjerojnë se eksperiencat sociale dhe mjedisore, si qëndrimi në çerdhe, ndikojnë pozitivisht në larmishmërinë e mikrobiomës së foshnjave.