Obeziteti i f\u00ebmij\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gjendje e r\u00ebnd\u00eb mjek\u00ebsore q\u00eb prek f\u00ebmij\u00ebt dhe adoleshent\u00ebt. \u00cbsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht shqet\u00ebsuese sepse kilet e tep\u00ebrta shpesh i nisin f\u00ebmij\u00ebt n\u00eb rrug\u00ebn drejt problemeve sh\u00ebndet\u00ebsore q\u00eb dikur konsideroheshin probleme t\u00eb t\u00eb rriturve – diabeti, presioni i lart\u00eb i gjakut dhe kolesteroli i lart\u00eb. Obeziteti i f\u00ebmij\u00ebris\u00eb gjithashtu mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb vet\u00ebbesim t\u00eb ul\u00ebt \u00a0dhe depresion.<\/p>\n
Nj\u00eb nga strategjit\u00eb m\u00eb t\u00eb mira p\u00ebr t\u00eb reduktuar obezitetin n\u00eb f\u00ebmij\u00ebri \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimi i zakoneve t\u00eb t\u00eb ngr\u00ebnit dhe ushtrimeve t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb familjes suaj. Trajtimi dhe parandalimi i obezitetit t\u00eb f\u00ebmij\u00ebris\u00eb ndihmon n\u00eb mbrojtjen e sh\u00ebndetit t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs suaj tani dhe n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/p>\n
-Simptomat<\/strong><\/p>\n Jo t\u00eb gjith\u00eb f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb kan\u00eb akumuluar kilogram\u00eb t\u00eb tep\u00ebrt jan\u00eb mbipesh\u00eb. Disa f\u00ebmij\u00eb kan\u00eb korniza trupore m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha se mesatarja. Dhe f\u00ebmij\u00ebt normalisht mbajn\u00eb sasi t\u00eb ndryshme t\u00eb yndyr\u00ebs trupore n\u00eb faza t\u00eb ndryshme t\u00eb zhvillimit.<\/p>\n Indeksi i mas\u00ebs trupore (BMI), i cili jep nj\u00eb raport t\u00eb pesh\u00ebs n\u00eb lidhje me gjat\u00ebsin\u00eb, \u00ebsht\u00eb matja e duhur per percaktimin e mbipesh\u00ebs dhe obezitetit. Mjeku \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb vler\u00ebson BMI n\u00ebse \u00ebsht\u00eb e nevojshme, teste t\u00eb tjera p\u00ebr t’ju ndihmuar t\u00eb kuptoni n\u00ebse pesha e f\u00ebmij\u00ebs suaj mund t\u00eb p\u00ebrb\u00ebj\u00eb probleme sh\u00ebndet\u00ebsore.<\/p>\n -Faktoret e rrezikut<\/strong><\/p>\n Shum\u00eb faktor\u00eb \u2013 zakonisht funksionojn\u00eb s\u00eb bashku \u2013 rrisin rrezikun e f\u00ebmij\u00ebs tuaj p\u00ebr t\u00eb q\u00ebn\u00eb mbipesh\u00eb:<\/p>\n –Regjimi ushqimor.<\/em>\u00a0Ngr\u00ebnia e rregullt e ushqimeve me kilokalorazh t\u00eb lart\u00eb, t\u00eb tilla si ushqime t\u00eb shpejta, ushqime t\u00eb skuqura dhe ushqime t\u00eb paketuara, mund t\u00eb bejne q\u00eb f\u00ebmija juaj t\u00eb shtoj\u00eb pesh\u00eb. Karamelet dhe \u00ebmb\u00eblsirat gjithashtu mund t\u00eb shkaktojn\u00eb shtim n\u00eb pesh\u00eb, dhe gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb prova tregojn\u00eb p\u00ebr pijet me sheqer, duke p\u00ebrfshir\u00eb l\u00ebngjet e frutave (te paketuara), si fajtor\u00eb p\u00ebr obezitetin tek shum\u00eb persona.<\/p>\n –Mungesa e aktivitetit fizik<\/em>. F\u00ebmij\u00ebt q\u00eb nuk ushtrohen shum\u00eb kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb shtojn\u00eb pesh\u00eb, sepse nuk djegin aq shum\u00eb kalori sa marrin. Shum\u00eb koh\u00eb e kaluar n\u00eb aktivitete pasive, t\u00eb tilla si t\u00eb q\u00ebndruarit para televizorit ose t\u00eb luajturit e videoloj\u00ebrave, gjithashtu kontribuon n\u00eb k\u00ebt\u00eb problematike. Programet televizive gjithashtu shfaqin shpesh reklama p\u00ebr ushqime t\u00eb pash\u00ebndetshme t\u00eb cilat t\u00ebrheqin f\u00ebmij\u00ebt.<\/p>\n –Faktor\u00ebt familjar<\/em>. N\u00ebse f\u00ebmija juaj vjen nga nj\u00eb familje me njer\u00ebz mbipesh\u00eb, ai ose ajo mund t\u00eb ket\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb shtoj\u00eb pesh\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb nj\u00eb mjedis ku ushqimet me kilokalorazh t\u00eb lart\u00eb jan\u00eb gjithmon\u00eb t\u00eb disponueshme dhe aktiviteti fizik nuk inkurajohet.<\/p>\n –Faktor\u00ebt psikologjik\u00eb<\/em>. Stresi personal, prind\u00ebror dhe familjar mund t\u00eb rris\u00eb rrezikun e obezitetit te nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb. Disa f\u00ebmij\u00eb han\u00eb tep\u00ebr p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar problemet ose p\u00ebr t\u00eb suportuar emocionet, si stresi, ose p\u00ebr t\u00eb luftuar m\u00ebrzin\u00eb. Prind\u00ebrit e tyre mund t\u00eb ken\u00eb prirje t\u00eb ngjashme.<\/p>\n –Faktor\u00ebt socio-ekonomik\u00eb<\/em>. Njer\u00ebzit n\u00eb disa komunitete kan\u00eb burime t\u00eb kufizuara dhe akses t\u00eb kufizuar n\u00eb supermarkete. Si rezultat, ata mund t\u00eb blejn\u00eb ushqime q\u00eb nuk prishen shpejt, t\u00eb tilla si ushqime t\u00eb ngrira, te paketuara dhe biskota.Por ajo q\u00eb duhet t\u00eb dim\u00eb \u00ebsht\u00eb se mos-ushqyerja e sh\u00ebndetshme kushton m\u00eb shtrenjt\u00eb.<\/strong><\/p>\n –Medikamente t\u00eb caktuara<\/em>. Disa barna me recet\u00eb mund t\u00eb rrisin rrezikun e zhvillimit t\u00eb obezitetit. Ato p\u00ebrfshijn\u00eb prednizonin, litiumin, amitriptilin\u00ebn, paroksetin\u00ebn (Paxil), gabapentin\u00ebn etj.<\/p>\n -Komplikacionet<\/strong><\/p>\n Obeziteti i f\u00ebmij\u00ebris\u00eb shpesh shkakton komplikacione \u00a0n\u00eb mir\u00ebqenien fizike, sociale dhe emocionale t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs.<\/p>\n -Diabeti i tipit 2. Kjo gjendje kronike ndikon n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si trupi i f\u00ebmij\u00ebs suaj p\u00ebrdor sheqerin (glukoz\u00ebn). Obeziteti dhe nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb jetese sedentare rrisin rrezikun e diabetit t\u00eb tipit 2.<\/p>\n -Kolesteroli i lart\u00eb dhe presioni i lart\u00eb i gjakut. Nj\u00eb diet\u00eb e varf\u00ebr mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb q\u00eb f\u00ebmija juaj t\u00eb zhvilloj\u00eb nj\u00eb ose t\u00eb dyja k\u00ebto gjendje. K\u00ebta faktor\u00eb mund t\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb grumbullimin e pllakave n\u00eb arterie, t\u00eb cilat mund t\u00eb shkaktojn\u00eb ngushtimin dhe ngurt\u00ebsimin e arterieve, duke \u00e7uar ndoshta n\u00eb nj\u00eb atak n\u00eb zem\u00ebr ose goditje n\u00eb tru m\u00eb von\u00eb n\u00eb jet\u00eb.<\/p>\n -Dhimbje ky\u00e7esh. Pesha e tep\u00ebrt shkakton stres shtes\u00eb kryesisht ne artikulaionin e gjurit q\u00eb mund t\u00eb pasohet me dhimbje dhe d\u00ebmtim t\u00eb artikulacionit.<\/p>\n -Probleme me frym\u00ebmarrjen. Astma \u00ebsht\u00eb m\u00eb e zakonshme tek f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb jan\u00eb mbipesh\u00eb. K\u00ebta f\u00ebmij\u00eb kan\u00eb gjithashtu m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb zhvillojn\u00eb apnea obstruktive t\u00eb gjumit, nj\u00eb \u00e7rregullim potencialisht serioz n\u00eb t\u00eb cilin frym\u00ebmarrja e nj\u00eb f\u00ebmije ndalet dhe fillon vazhdimisht gjat\u00eb gjumit.<\/p>\n -S\u00ebmundja e m\u00ebl\u00e7is\u00eb yndyrore joalkoolike (NAFLD). Ky \u00e7rregullim, i cili zakonisht nuk shkakton simptoma, shkakton grumbullimin e depozitave yndyrore n\u00eb m\u00ebl\u00e7i. NAFLD mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb ne d\u00ebmtime t\u00eb m\u00ebl\u00e7is\u00eb.<\/p>\n F\u00ebmij\u00ebt q\u00eb kan\u00eb obezitet mund t\u00eb p\u00ebrjetojn\u00eb bullizem ose ngacmime nga bashk\u00ebmoshatar\u00ebt e tyre. Kjo mund t\u00eb rezultoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb humbje t\u00eb vet\u00ebvler\u00ebsimit dhe nj\u00eb rrezik n\u00eb rritje t\u00eb depresionit dhe ankthit.<\/p>\n -Parandalimi<\/strong><\/p>\n P\u00ebr t\u00eb ndihmuar n\u00eb parandalimin e shtimit t\u00eb pesh\u00ebs s\u00eb tep\u00ebrt tek f\u00ebmija juaj, ju mund t\u00eb:<\/p>\n Jepni nj\u00eb shembull t\u00eb mir\u00eb.<\/strong>\u00a0B\u00ebjeni ushqimin e sh\u00ebndetsh\u00ebm dhe aktivitetin e rregullt fizik nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje familjare. T\u00eb gjith\u00eb do p\u00ebrfitojn\u00eb dhe askush nuk do ndihet i ve\u00e7uar.<\/p>\n Ofroni ushqime t\u00eb reja disa her\u00eb. Mos u dekurajoni n\u00ebse f\u00ebmija juaj nuk i p\u00eblqen menj\u00ebher\u00eb nj\u00eb ushqim i ri. Zakonisht duhen ekspozime t\u00eb shumta ndaj nj\u00eb ushqimi p\u00ebr t\u00eb fituar pranim.<\/p>\n Zgjidhni shp\u00ebrblime jo ushqimore. T\u00eb premtosh karamele p\u00ebr sjellje t\u00eb mir\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ide e keqe.<\/p>\n Sigurohuni q\u00eb f\u00ebmija juaj t\u00eb flej\u00eb mjaftuesh\u00ebm. Disa studime tregojn\u00eb se shum\u00eb pak gjum\u00eb mund t\u00eb rris\u00eb rrezikun e obezitetit. Mungesa e gjumit mund t\u00eb shkaktoj\u00eb \u00e7ekuilib\u00ebr hormonal q\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb rritje t\u00eb oreksit.<\/p>\n\n
\n